Zbiórki plastikowych nakrętek – czy nadal mają sens?

Przez lata charakterystyczne metalowe kosze w kształcie serca były stałym elementem polskich miast. Wrzucaliśmy do nich plastikowe nakrętki po wodzie, napojach, kosmetykach czy środkach czystości, a zebrany w ten sposób surowiec miał pomagać osobom potrzebującym. Akcje cieszyły się ogromną popularnością, bo łączyły prostą czynność z pomocą charytatywną – wystarczyło nie wyrzucać nakrętki do kosza, ale odkładać ją do specjalnego pojemnika. Dziś takich „serc” jest jednak mniej, a wiele z nich świeci pustkami. Pojawiły się też wątpliwości: czy nadal można zbierać plastikowe nakrętki? Czy takie zbiórki wciąż są potrzebne? Gdzie można je oddać? I co zrobić z nakrętką, która jest przytwierdzona do butelki?

Powodów zmniejszenia popularności zbiórek jest kilka. Jednym z nich są przepisy dotyczące przytwierdzania zakrętek do jednorazowych butelek, obowiązujące w Polsce od 1 lipca 2024 roku. Kolejną zmianą jest funkcjonujący od października 2025 roku system kaucyjny. Nie oznacza to jednak, że zbieranie nakrętek na cele charytatywne całkowicie zniknęło. W wielu miejscach nadal prowadzone są takie akcje, choć ich organizacja i dostępność mogą być bardziej lokalne niż kilka lat temu.

Na czym polega zbieranie nakrętek na cele charytatywne?

Idea jest bardzo prosta. Plastikowe nakrętki, które w normalnych warunkach stałyby się odpadem, są zbierane w większej ilości, a następnie przekazywane do firmy zajmującej się recyklingiem. Organizator zbiórki otrzymuje zapłatę za przekazany surowiec, a uzyskane pieniądze przeznacza na określony cel – np. leczenie, rehabilitację, zakup wózka inwalidzkiego czy sprzętu potrzebnego osobie z niepełnosprawnością.

Pomysł na takie akcje zaczął rozwijać się w Polsce już kilkanaście lat temu. Z czasem pojawiały się szkoły, fundacje, stowarzyszenia, parafie, firmy i samorządy organizujące zbiórki. Charakterystyczne pojemniki w kształcie serca sprawiły, że udział w akcji stał się wyjątkowo łatwy. Nakrętki można było wrzucić podczas spaceru, zakupów czy wizyty w urzędzie.

Warto jednak pamiętać o jednej rzeczy: nakrętki same w sobie mają niewielką wartość. Potrzeba ich naprawdę dużo, aby uzyskać znaczącą kwotę. Zebranie środków na wózek wart 10 tys. zł mogło wymagać nawet kilku milionów nakrętek. Sens takich akcji polegał więc przede wszystkim na ich masowości. Pojedyncza nakrętka niewiele znaczy, ale tysiące osób regularnie odkładających niewielki plastikowy element mogły zgromadzić pokaźną ilość surowca.

Przeczytaj: Plastikowe nakrętki – o co chodzi z ich zbieraniem?

Czy nakrętki nadal można zbierać?

Tak. Zbiórki nakrętek na cele charytatywne nadal mogą być organizowane. Nie ma przepisu, który zakazywałby zbierania plastikowych nakrętek i przekazywania ich w ramach legalnie prowadzonej akcji.

Problem polega raczej na tym, że zmieniły się warunki, w których takie zbiórki funkcjonują.

Przede wszystkim od lipca 2024 roku producenci jednorazowych plastikowych butelek na napoje muszą stosować rozwiązania, dzięki którym zakrętka pozostaje przytwierdzona do opakowania. Przepisy są związane z unijną dyrektywą dotyczącą ograniczania wpływu produktów z tworzyw sztucznych na środowisko. Jednym z celów było ograniczenie liczby małych plastikowych elementów, które trafiają do środowiska.

Dla tradycyjnych zbiórek nakrętek oznacza to jednak mniej łatwo dostępnych, luźnych zakrętek. Jeżeli po wypiciu wody czy napoju zakrętka pozostaje przy butelce, konsument nie ma już naturalnego powodu, aby ją odkręcać i odkładać do osobnego pojemnika.

Do tego doszedł system kaucyjny, który w Polsce działa od 1 października 2025 roku. Obejmuje on m.in. jednorazowe butelki plastikowe na napoje o pojemności do 3 litrów. Za takie opakowanie pobierana jest kaucja w wysokości 50 groszy.

W rezultacie coraz więcej plastikowych butelek po napojach wraz z nakrętkami trafia z powrotem do systemu kaucyjnego, zamiast do tradycyjnych zbiórek charytatywnych.

Co z nakrętką przytwierdzoną do butelki?

To jedna z przyczyn, dla których część osób przestała zbierać nakrętki.

Przytwierdzone do butelek nakrętki nie muszą oznaczać końca ich zbierania na cele charytatywne. Jeśli chcesz oderwać nakrętkę od butelki i przekazać ją do specjalnego pojemnika na cele charytatywne, możesz to zrobić. Warto jednak pamiętać, że w takiej sytuacji butelka i nakrętka trafiają do dwóch różnych strumieni zagospodarowania odpadów.

Najważniejsze jest to, aby nie wyrzucać plastikowych nakrętek do zwykłego kosza na odpady zmieszane. Jeśli nie chcesz ich zbierać na cele charytatywne, powinny trafić do odpowiedniego pojemnika na odpady segregowane. Jeżeli natomiast w Twojej okolicy działa zbiórka nakrętek, możesz je odkładać i później przekazać do wskazanego przez organizatora punktu.

Przeczytaj: Nakrętki przymocowane na stałe do opakowania – o co chodzi?

Czy butelka w butelkomacie musi mieć nakrętkę?

Brak nakrętki nie oznacza automatycznie, że butelka traci możliwość zwrotu w systemie kaucyjnym. W praktyce operatorzy systemów wskazują, że butelki bez nakrętek mogą być przyjmowane, o ile spełniają pozostałe wymagania. Sama nakrętka nie jest objęta kaucją – dlatego jej przekazanie na cel charytatywny może nadal być formą pomocy.

Gdzie oddać plastikowe nakrętki na cele charytatywne?

Tu pojawia się kolejna zmiana. Dawniej wystarczyło często znaleźć charakterystyczne metalowe „serce” stojące w pobliżu szkoły, urzędu czy sklepu. Obecnie nie warto zakładać, że każdy pojemnik na nakrętki, który widzimy w przestrzeni publicznej, nadal jest obsługiwany.

Niektóre samorządy wycofały swoje pojemniki, inne zmieniły ich przeznaczenie. Dlatego przed wrzuceniem do nich nakrętek warto sprawdzić, kto jest organizatorem zbiórki i na jaki cel są przeznaczone środki.

Najłatwiej zrobić to na kilka sposobów:

• sprawdzić stronę internetową urzędu miasta lub gminy,
• poszukać informacji na stronie lokalnej fundacji lub stowarzyszenia,
• sprawdzić profile organizacji w mediach społecznościowych,
• zapytać w pobliskiej szkole, bibliotece, domu kultury lub innej instytucji, która prowadzi akcje społeczne,
• sprawdzić lokalne grupy mieszkańców w mediach społecznościowych,
• skontaktować się bezpośrednio z organizacją prowadzącą zbiórkę.

Takie rozwiązanie jest szczególnie ważne dlatego, że nie istnieje jeden ogólnopolski, oficjalny system charytatywnych pojemników na nakrętki. Poszczególne akcje organizują różne podmioty, a ich zasady mogą się od siebie różnić.

Przykładowo, lokalne punkty mogą być prowadzone przez szkoły, urzędy, fundacje, stowarzyszenia, parafie czy grupy mieszkańców. Także listy dostępne w internecie trzeba traktować jako pomoc, a nie gwarancję, że wskazany pojemnik nadal działa.

Nadchodzi alternatywa: charytatywne butelkomaty

Z perspektywy organizacji charytatywnych pojawia się więc pytanie: skoro coraz mniej nakrętek można zebrać, a butelki mają swoją wartość kaucyjną, jak zachować prosty mechanizm łączący ekologię z pomocą potrzebującym?

Odpowiedzią na ten problem mogą być charytatywne butelkomaty.

Pomysł polega na wykorzystaniu infrastruktury systemu kaucyjnego do zbierania pieniędzy na cele społeczne. Zamiast odzyskiwać kaucję dla siebie, użytkownik oddawałby opakowanie w specjalnym automacie i wskazywał wybrany cel charytatywny. W efekcie pieniądze z kaucji trafiałyby do potrzebujących, a butelka lub puszka jednocześnie wracałaby do systemu recyklingu.

Taki pomysł został przedstawiony w 2026 roku jako nowy kierunek dla zbiórek charytatywnych. Zakłada on ustawianie specjalnych urządzeń we współpracy z gminami, w miejscach, z których korzysta wiele osób – m.in. na dworcach czy stacjach metra.

To rozwiązanie przypominałoby więc ideę popularnych niegdyś „serc”, ale zamiast plastikowej nakrętki przedmiotem darowizny byłaby kaucja za opakowanie.

Na razie pozostaje czekać na rozwój tego rozwiązania i jego praktyczne wdrożenie. Jeśli charytatywne butelkomaty rzeczywiście pojawią się w przestrzeni publicznej, mogą połączyć dwie rzeczy, które przez lata funkcjonowały obok siebie: recykling opakowań i pomaganie innym.

Nakrętki nie zniknęły, ale zmieniły się zasady gry

Czy nadal warto zbierać plastikowe nakrętki? Tak, jeśli mamy dostęp do konkretnej, działającej zbiórki i wiemy, kto jest jej organizatorem oraz na jaki cel przeznaczane są środki. Nie należy jednak zakładać, że każde stojące w przestrzeni publicznej „serce” nadal prowadzi aktywną zbiórkę.

Zmiany w przepisach sprawiły, że tradycyjny model zbierania nakrętek stał się trudniejszy. Przytwierdzone do butelek nakrętki rzadziej trafiają do osobnych pojemników, a system kaucyjny nadaje pustym butelkom konkretną wartość finansową.

Nie oznacza to jednak końca idei pomagania poprzez recykling. Przeciwnie – zmienia się przede wszystkim sposób, w jaki można połączyć ochronę środowiska z działalnością charytatywną. Być może w przyszłości rolę plastikowych „serc” przejmą właśnie charytatywne butelkomaty, dzięki którym zamiast zbierać kilogramy nakrętek, będzie można przekazywać na wybrany cel kaucję odzyskaną ze zwracanych opakowań.

A do tego czasu? Jeśli mamy w domu worek pełen nakrętek, nie trzeba go wyrzucać. Warto znaleźć lokalną, aktualnie działającą zbiórkę i sprawdzić, czy nadal przyjmuje taki surowiec. Mała nakrętka nadal może pomóc – po prostu dziś trzeba nieco dokładniej sprawdzić, gdzie i komu ją przekazać.