Czym są elektrośmieci i gdzie można je oddawać?
Masz w swoim domu stare telefony, zużyte baterie lub niepotrzebny sprzęt AGD? Zastanawiasz się, gdzie je wyrzucić, by nie zaszkodzić środowisku? Elektroodpady to specyficzna grupa śmieci, które mogą stwarzać szczególne zagrożenie dla otoczenia. Sprawdź, jakie odpady zaliczamy do elektrośmieci oraz jak właściwie się z nimi obchodzić.
Czym są elektrośmieci?
Elektrośmieci lub elektroodpady to wszystkie urządzenia elektryczne i elektroniczne (zasilane na prąd lub baterie), które nie nadają się do dalszego użytku lub naprawy. Według fachowej terminologii tego typu odpady nazywane są zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym (ZSEE).
Elektroodpady wytwarzane są we wszystkich gospodarstwach domowych. Praktycznie każdy sprzęt elektroniczny i elektryczny, po dłuższym lub krótszym czasie, traci swoje właściwości użytkowe, w efekcie czego staje się elektrośmieciem. Do grupy elektroodpadów zaliczane są zarówno baterie, świetlówki, zasilacze, niewielkie gadżety elektroniczne, jak i duże sprzęty gospodarstwa domowego takie jak np. lodówki, zmywarki czy pralki.
Co zalicza się do elektrośmieci?
Zgodnie z załącznikiem do Ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym elektroodpady można podzielić na 10 grup.
- Wielkogabarytowe urządzenia AGD – do grupy tej należą sprzęty AGD wyróżniające się dużym rozmiarem, m.in. lodówki, pralki, wentylatory, zmywarki, mikrofalówki.
- Małogabarytowe urządzenia AGD – w tej grupie znajdują się mniejsze urządzenia gospodarstwa domowego, np. odkurzacze, żelazka, tostery, zegary.
- Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny – np. laptopy, telefony czy drukarki.
- Sprzęt audiowizualny – tę grupę elektrośmieci stanowią m.in. telewizory, kina domowe, sprzęty video i instrumenty muzyczne.
- Sprzęt oświetleniowy – do tej grupy zaliczane są różnego rodzaju sprzęty wykorzystywane do oświetlania pomieszczeń, m.in. lampy fluorescencyjne, oprawy oświetleniowe, niskoprężne lampy sodowe.
- Narzędzia elektryczne i elektroniczne – urządzenia przydatne podczas majsterkowania czy prac w ogrodzie, np. wiertarki, lutownice, wkrętarki czy kosiarki.
- Zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy – elektroodpadami mogą stać się również dziecięce zabawki i sprzęty sportowe m.in. konsole do gier, kolejki elektryczne, gry video.
- Sprzęt medyczny – do tej grupy należą urządzenia służące do monitorowania lub leczenia chorób, np. ciśnieniomierze, testery płodności czy sprzęty do badań.
- Przyrządy do nadzoru i kontroli – urządzenia wykorzystywane do pomiaru i modyfikacji warunków środowiskowych, np. czujniki dymu, termostaty, regulatory ciepła.
- Automaty – urządzenia z jedzeniem, napojami, kawą itd.
Według uproszczonej klasyfikacji unijnej z 2018 r. elektroodpady dzieli się obecnie na 6 grup:
- sprzęt działający na zasadzie wymiany temperatury,
- ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany o powierzchni większej niż 100 cm,
- lampy,
- sprzęt wielkogabarytowy,
- sprzęt małogabarytowy,
- małogabarytowy sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny.
Dlaczego elektroodpady stanowią zagrożenie dla środowiska?
Według raportu Global E-waste Monitor 2024 ilość elektrośmieci produkowanych na świecie rośnie w zastraszającym tempie — w 2022 r. wyniosła aż 62 mld kilogramów. Biorąc pod uwagę dynamiczny rozwój technologiczny, nic nie wskazuje na to, by w najbliższym czasie ilość ta uległa znaczącej redukcji. Wzrost ilości elektrośmieci to także rosnące zagrożenie dla środowiska.
Elektroodpady należą do odpadów niebezpiecznych, które mogą zagrażać środowisku oraz zdrowiu ludzi i zwierząt. Zawierają wiele toksycznych substancji, m.in. kadm, rtęć, freony czy związki bromu. Niewłaściwe obchodzenie się z elektrośmieciami może prowadzić do przenikania tych substancji do środowiska, a w konsekwencji do skażenia wód gruntowych, gleby i powietrza.
Toksyczne substancje znajdujące się w środowisku mogą być przyczyną zatruć u ludzi i zwierząt. Częściej jednak ich konsekwencje nie są tak oczywiste. Związki zawarte w elektrośmieciach mogą powodować zaburzenia hormonalne czy problemy neurologiczne. Dodatkowo niewłaściwa utylizacja elektrośmieci prowadzi do marnowania cennych surowców (np. metali szlachetnych) oraz zwiększenia efektu cieplarnianego.
Przeczytaj: Co zrobić z niepotrzebnymi książkami?
Gdzie można oddawać elektrośmieci?
Elektrośmieci, jako podgrupa odpadów niebezpiecznych, wymagają specjalnych procedur recyklingu i utylizacji. Z tego powodu nie możesz wyrzucić ich do standardowego kontenera na śmieci. Surowe kary grożą również za porzucenie elektroodpadów w lesie czy przydrożnym rowie.
Na terenie całej Polski działa wiele punktów zbiórki elektrośmieci. Niektóre z nich wymagają samodzielnego dostarczenia zużytego sprzętu, inne oferują bezpłatny odbiór wielkogabarytowych elektroodpadów z domu. Co więcej, gminy regularnie (najczęściej kilka razy w roku) organizują zbiórki elektroodpadów, podczas których możesz w prosty i szybki sposób pozbyć się zalegających w domu niepotrzebnych urządzeń elektrycznych i elektronicznych.
Niewielkie elektroodpady (np. baterie) często można oddać do marketów ze sprzętem RTV i AGD. W wielu sklepach można pozostawić również większe urządzenia (np. laptopy) przy okazji zakupu nowego sprzętu. To niejednokrotnie dobry sposób, by zyskać atrakcyjne zniżki na zakupy.
Zanim jednak zdecydujesz się na wyrzucenie starego sprzętu RTV lub AGD, zastanów się, czy na pewno nie nadaje się już do naprawy. Niepotrzebne, lecz sprawne urządzenia warto oddać potrzebującym.
Jak przebiega recykling elektroodpadów?
Recykling elektrośmieci stwarza szansę na odzyskanie cennych surowców i ich powtórne wykorzystanie. Dzięki niemu można ograniczyć marnotrawstwo surowców i zmniejszyć koszty środowiskowe związane z eksploatacją złóż oraz produkcją nowych sprzętów. Recykling elektroodpadów pozwala również zredukować ilość śmieci trafiających na wysypiska i do spalarni, co w konsekwencji przyczynia się do zmniejszenia zanieczyszczenia środowiska.
Zastanawiasz się, co dzieje się po dostarczeniu elektroodpadów do punktu ich zbiórki? Na początku elektrośmieci są segregowane, co umożliwia ich odpowiednią dalszą obróbkę w sposób dostosowany od składu chemicznego i możliwości odzysku surowców. Następnie przeprowadzany jest demontaż sprzętów, który umożliwia oddzielenie części wykonanych z różnych materiałów. Z urządzeń usuwane są również wszelkie niebezpieczne elementy.
Nowoczesne metody recyklingu pozwalają odzyskać znaczną część surowców z elektrośmieci. W procesie recyklingu, przy pomocy technik metalurgicznych, można odzyskać metale takie jak złoto, srebro czy miedź, które służą np. do produkcji nowych urządzeń i biżuterii. W sposób mechaniczny lub chemiczny przeprowadzana jest obróbka tworzyw sztucznych z elektrośmieci. Dzięki niej uzyskuje się granulat, który jest wykorzystywany m.in. do produkcji obudowy różnych urządzeń. Kolejnym surowcem pozyskiwanym z elektrośmieci jest szkło, które poddaje się rozdrabnianiu, przetapianiu i formowaniu.
Właściwe postępowanie z elektrośmieciami ma kluczowe znaczenie dla ochrony środowiska. Jeśli więc masz w swoim domu niepotrzebne sprzęty lub akcesoria elektroniczne i elektryczne, zadbaj, by zamiast na śmietnik trafiły do punktu zbiórki i zostały poddane odpowiedniej obróbce.
Przeczytaj: Stare, domowe tekstylia – co można z nimi zrobić?